Yếu Lược Về Thiền Phái Hoàng Bá

THIỆN PHÚC
YẾU LƯỢC VỀ
THIỀN PHÁI HOÀNG BÁ
(ESSENTIAL SUMMARIES OF THE HUANG PO ZEN SCHOOL)

YẾU LƯỢC VỀ THIỀN PHÁI HOÀNG BÁ-VIET
YẾU LƯỢC VỀ THIỀN PHÁI HOÀNG BÁ-ANH

Copyright © 2026 by Ngoc Tran. All rights reserved.

No part of this work may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying and recording, or by any information storage or retrieval system without the prior written permission of the author, except for the inclusion of brief quotations. However, staff members of Vietnamese temples who want to reprint this work for the benefit of teaching of the Buddhadharma, please contact Ngoc Tran at (714) 778-2832.

Mục Lục
___________________________________

Mục Lục
Lời Đầu Sách
Phần Một: Sơ Lược Về Đạo Phật & Thiền Phật Giáo
Chương Một: Đức Phật & Sự Khai Sinh Của Thiền
Chương Hai: Đại Cương Về Thiền Định
Chương Ba: Thiền Trong Thời Sơ Kỳ Phật Giáo
Phần Hai: Sơ Lược Về Thiền Tông Ấn Độ Từ Sơ Tổ Ma Ha Ca Diếp Đến Tổ Bồ Đề Đạt Ma
Chương Bốn: Thiền Tông Ấn Độ
Chương Năm: Tổng Quan Về Dòng Truyền Thừa & Hai Mươi Tám Tổ Trong Thiền Tông Ấn
Phần Ba: Sơ Lược Về Thiền Tông Trung Hoa Từ Sơ Tổ Bồ Đề Đạt Ma Đến Lục Tổ Huệ Năng
Chương Sáu: Sơ Lược Về Thiền Tông Trung Hoa
Chương Bảy: Sáu Vị Tổ Đầu Tiên Của Thiền Tông Trung Hoa
Chương Tám: Dòng Thiền Nam Tông Thời Lục Tổ Huệ Năng
Phần Bốn: Thiền Phái Hoàng Bá Khởi Nguồn Từ Thiền Phái Hoài Nhượng
Chương Chín: Tổng Quan Về Thiền Phái Hoài Nhượng & Khai Tổ Thiền Phái Nầy
Chương Mười: Sơ Lược Về Các Sơ Tổ Tiền Phong Của Thiền Phái Hoàng Bá
Phần Năm: Thiền Phái Hoàng Bá: Khởi Điểm Của sự Phát Triển Những Dòng Thiền Quan Trọng Tại Trung Hoa
Chương Mười Một: Thiền Sư Hoàng Bá Hy Vận & Thiền Phái Hoàng Bá: Khởi Điểm Của Những Dòng Thiền Quan Trọng Tại Trung Hoa
Chương Mười Hai: Sơ Lược Về Tông Hoàng Bá & Thiền Pháp Của Tông Phái Nầy
Chương Mười Ba—Chapter Thirteen: Thiền Phái Hoàng Bá Đời Thứ Hai Tại Trung Hoa
Phần Sáu: Thiền Phái Hoàng Bá Phát Triển Tại Nhật Bản
Chương Mười Bốn: Sơ Lược Về Thiền Phái Hoàng Bá Nhật Bản & Những Dòng Truyền Thừa
Chương Mười Lăm: Chư Tổ Trước Thời Khai Tổ Thiền Phái Hoàng Bá Nhật Bản: Ẩn Nguyên Long Kỳ
Chương Mười Sáu: Thiền Sư Ẩn Nguyên Long Kỳ: Khai Tổ Thiền Phái Hoàng Bá Nhật Bản
Chương Mười Bảy: Chư Thiền Đức Thiền Phái Hoàng Bá Đời Thứ Hai Tại Nhật Bản
Chương Mười Tám: Chư Thiền Đức Thiền Phái Hoàng Bá Đời Thứ Ba Tại Nhật Bản
Chương Mười Chín: Chư Thiền Đức Tông Hoàng Bá Không Rõ Hệ Truyền Thừa
Chương Hai Mươi: Chư Thiền Đức Khác Trong Thiền Phái Hoàng Bá Nhật Bản
Chương Hai Mươi Mốt: Thiền Sư Taihô: Tổ Thứ 13 Mà Cũng Là Tổ Thứ 18 Của Thiền Phái Hoàng Bá Tại Nhật Bản
Chương Hai Mươi Hai: Thay Lời Kết Cho Quyển Sách Nhỏ Có Tựa Đề “Yếu Lược Về Thiền Phái Hoàng Bá”
Phần Bảy: Phụ Lục
Phụ Lục A: Tóm Lược Về Những Dòng Thiền Tại Nhật Bản Buổi Sơ Thời
Phụ Lục B: Sơ Lược Về Mười Bốn Thiền Phái Trong Tông Lâm Tế Nhật Bản
Tài Liệu Tham Khảo

Lời Đầu Sách
_______________________________

Thiền tông, Phật Tâm tông, hay Vô Môn tông, được Tổ Bồ Đề Đạt Ma, Tổ thứ 28 ở Ấn Độ, mang vào Trung Quốc. Thiền được coi như là một trường phái quan trọng của Phật giáo tại Trung Hoa. Đây là sự tái tạo độc đáo những tư tưởng trong kinh Phật trong lần kết tập kinh điển lần thứ tư. Ba lần kết tập trước đã sản sinh ra bộ luận A Tỳ Đạt Ma, giáo lý Đại Thừa, và giáo điển Mật tông. Thiền tông gần như đồng thời với giáo lý Mật tông, và cả hai có nhiều điểm rất tương đồng. Tổ Bồ Đề Đạt Ma đến Trung Hoa vào khoảng năm 470 và trở thành người sáng lập ra phái Mật Tông và Thiền Tông ở đây. Người ta nói ngài đã hành thiền trước một bức tường của Thiếu Lâm tự trong chín năm. Những đệ tử của Bồ Đề Đạt Ma hoạt động mạnh mẽ ở mọi nơi và đã hoàn toàn chiến thắng các tôn giáo bản địa để rồi cuối cùng Thiền tông được đánh giá rất cao ở Trung Quốc.

Trong Phật giáo, thiền làm công việc của một ngọn đuốc đem lại ánh sáng cho một cái tâm u tối. Nói chung, mỗi tông phái thiền cung cấp cho hành giả với loại ánh sáng của nó, nhưng đều giúp cho hành giả có ánh sáng để thấy được mọi thứ. Giả như chúng ta đang ở trong một căn phòng tối tăm với một ngọn đuốc trong tay. Nếu ngọn đuốc quá mờ, hay nếu ngọn đuốc bị gió lay, hay nếu tay chúng ta không nắm vững ngọn đuốc, chúng ta sẽ không thấy được cái gì rõ ràng cả. Tương tự như vậy, nếu chúng ta không thiền đúng cách, chúng ta sẽ không bao giờ có thể đạt được trí tuệ có thể xuyên thủng được sự tăm tối của vô minh để nhìn thấy bản chất thật sự của cuộc sống và cuối cùng đi đến chỗ đoạn tận được khổ đau và phiền não. Vì vậy, Phật tử chơn thuần nên luôn nhớ rằng thiền chỉ là một phương tiện, một trong những phương tiện hay nhất để đạt được trí huệ trong đạo Phật.

Sau Tổ Bồ Đề Đạt Ma, Thiền được chia làm 5 trường phái chính hay Ngũ Gia Thiền, chỉ cho giáo pháp riêng biệt được giảng dạy từ những truyền thống có liên hệ tới những vị Thiền sư đặc biệt. Ba trong số năm truyền thống này: Tào Động, Vân Môn, và Pháp Nhãn, đi xuống từ dòng truyền thừa được truy nguyên ngược về Thanh Nguyên Hành Tư và Thạch Đầu Hy Thiên. Hai truyền thống kia: Lâm Tế và Quy Ngưỡng, được tiếp nối từ Mã Tổ Đạo Nhất và Bách Trượng Hoài Hải. Thiền sư Hoàng Bá quê tại tỉnh Phúc Kiến, là đệ tử của Thiền Sư Bá Trượng, và là thầy của Lâm Tế Nghĩa Huyền. Hoàng Bá có 13 người nối pháp. Thiền sư Hoàng Bá Hy Vận đã lập nên một thiền phái nổi bật vào thời của ông. Dầu nó sớm tàn lụn, nhưng đó chính là khởi điểm của những dòng thiền quan trọng tại Trung Hoa về sau nầy. Ông xuất hiện như một điềm báo trước cho thiền phái Lâm Tế. Những lời thuyết giảng của ông được một viên quan tên Bùi Hưu tập hợp và công bố dưới nhan đề "Hoàng Bá Truyền Tâm Pháp Yếu," là một trong những trước tác sâu sắc nhất của Thiền.

Thiền Phái Hoàng Bá tàn lụn tại Trung Hoa vào cuối thế kỷ thứ chín. Tuy nhiên, đến khoảng đầu thế kỷ thứ XVII, Thiền Sư Ẩn Nguyên Long Kỳ (1592-1673), một trong những đệ tử của Thiền Sư Phí Ẩn Thông Dung (1593-1661), đã mang dòng thiền Hoàng Bá đến Nhật, và trở thành khai tổ Thiền Phái Hoàng Bá Nhật Bản, một dòng thiền vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay, và những đăïc điểm của giáo pháp Phái Hoàng Bá vẫn còn hết sức thiết thực cho hành giả tu thiền trong Phật giáo. Hiện tại, dòng Thiền Hoàng Bá là dòng truyền thừa nhỏ nhất còn tồn tại trong Thiền tông Nhật Bản (hai dòng khác là Tào Động và Lâm Tế) được thiền sư Long Kỳ Ẩn Nguyên (1592-1673) sáng lập. Ông du hành sang Nhật Bản vào năm 1654 và khai sơn ngôi tự viện chính của tông phái là Obakusan Mampuku-di tại Kyoto. Ngày nay nó là dòng truyền thừa nhỏ nhất trong ba dòng thiền của Nhật Bản, và chỉ có một số ít các chùa hoạt động mà thôi.

Nội dung trong quyển sách nhỏ có tựa đề “Yếu Lược Về Thiền Phái Hoàng Bá” không chứa đựng sự nghiên cứu thâm sâu về triết thuyết của Thiền Phái Hoàng Bá, mà nó chỉ tóm lược về Thiền Phái này, chư Thiền Đức trong Thiền phái này và pháp tu đặc biệt của nó. Phật tử thuần thành nên luôn nhớ rằng mục đích cuối cùng của người tu Phật là giác ngộ và giải thoát, nghĩa thấy được cách nào để thoát ra khỏi vòng luân hồi sanh tử ngay trong kiếp này. Mặc dầu Thiền Phái Hoàng Bá đã tàn lụn tại Trung Hoa hơn một ngàn năm nay, nhưng những đăïc điểm của giáo pháp Phái Hoàng Bá vẫn còn tồn tại. Giáo pháp này vẫn còn vang vọng cho đến ngày nay, hết sức thiết thực, và hữu ích trong tu tập cho thiền giả. Chính vì thế mà mặc dù hiện tại đã có quá nhiều sách viết về Phật giáo, tôi cũng mạo muội biên soạn bộ “Yếu Lược Về Thiền Phái Hoàng Bá” song ngữ Việt Anh nhằm giới thiệu một cách khái quát về thiền pháp của Thiền Phái Hoàng Bá. Những mong sự đóng góp nhoi nầy sẽ mang lại lợi lạc cho những ai mong cầu có được cuộc sống an bình, tỉnh thức và hạnh phúc.

Cẩn đề,

Thiện Phúc